—Önsöz

Bu kitap bir yöntem anlatıyor. Anlattığı yöntemin tek iddiası var: söylediği her şey ölçülmüş olsun. Burada okuyacağınız hiçbir kural, kulağa hoş geldiği için kural değildir; hepsi veriyle sınandı, çoğu sınandığı için değişti, bir kısmı sınandığı için tamamen atıldı.

Yatırım yazınının büyük bölümü iki uçtan birine düşer. Bir uçta kesinlik satan metinler vardır: şu hisseyi al, şu oranı uygula, şu göstergeyi izle. Diğer uçta hiçbir şey söylemeyen, her cümlesini bir istisnayla dengeleyen metinler. İlki yanlış olduğu için okunmamalıdır, ikincisi işe yaramadığı için okunmaz. Aradaki yol şudur: bir şeyi iddia ediyorsanız, onu ne kadar iddia edebileceğinizi de söyleyin.

Kitabın yapısı bu yüzden böyle. Her bölüm önce bir soru soruyor, sonra o soruyu ölçüyor, sonra ölçümün nereye kadar geçerli olduğunu yazıyor. Bölüm sonlarında “bu ölçünün söylemedikleri” başlıkları var ve onlar süs değil; her birinde yöntemin gerçek bir zaafı yazılı. Bir yöntemin nerede çalışmadığını bilmek, çalıştığı yerde ona güvenebilmenin tek yoludur.

Anlatılan sistem üç katmanlı. En altta varlığın kendisi var: hangi varlık ömür boyu tutulmaya değer, hangisi trend sürdükçe, hangisi yalnızca dönemsel olarak. Onun üstünde dağılım var: paranın sınıflar arasında nasıl bölüneceği. En üstte sinyal var: alım ve kâr kararlarının ne zaman verileceği. Çoğu yatırımcı yalnız en üst katmanla uğraşır ve altındaki iki katman boş olduğu için sonuç alamaz. Bu kitap tersten kuruyor: önce zemin, sonra taşıyıcılar, en son sinyal.

Kitaptaki bütün oranlar dolar bazında ve logaritmik ölçekte hesaplandı. Bunun sebebi teknik bir titizlik gösterisi değil, dürüstlük: kendi paranızın değer kaybını getiri sanmak, bir yatırımcının yapabileceği en pahalı hatadır. Türkiye'de yaşayan biri için bu, kitabın en önemli tek cümlesi olabilir.

Son olarak: burada anlatılan hiçbir şey yatırım tavsiyesi değildir. Bir yöntemin nasıl kurulduğunu, neye göre ölçüldüğünü ve nerede durduğunu anlatır. Ne alacağınıza siz karar vereceksiniz — ama umarım bu kitaptan sonra o kararı neye dayandırdığınızı da söyleyebileceksiniz.

—İçindekiler

0.0Bu seri neyi anlatıyor

BEKAPRSI bir gösterge değil. Gösterge onun yalnızca görünen yüzü — ekrandaki oklar ve çizgiler. Altında yatan şey bir davranış sözleşmesi: düşüşte ne yapacağını, yükselişte ne yapmayacağını, elindeki nakitle ne zaman ilgileneceğini önceden yazıya dökmek.

Seri o sözleşmeyi baştan sona açıyor. Her bölüm tek bir soruya cevap veriyor ve tek başına okunabiliyor. Kaç bölüm olacağını baştan taahhüt etmiyoruz — konu gerektirdikçe ekleyeceğiz, gereksizleşeni çıkaracağız.

Seri açık uçludur. Her bölüm tek bir soruyu, ölçerek ve sonuna kadar cevaplar; kaç bölüm olacağı baştan belirlenmemiştir.

1.0Rahatsız edici bir gerçekle başlayalım

Piyasada para kaybeden insanların çoğu yanlış hisse seçtiği için kaybetmez. Doğru hisseyi yanlış zamanda bıraktığı için kaybeder. Düşüşte satar, yükselişte alır, sonra bunun tersini yapması gerektiğini bilir ama yapamaz. Bilgi eksikliği değildir bu; bilgi zaten herkeste vardır. Eksik olan, karar anında bilgiye erişebilmektir.

Yatırımcının başlıca sorunu — hatta en büyük düşmanı — muhtemelen kendisidir. Benjamin Graham · Akıllı Yatırımcı

BEKAPRSI'nin varlık sebebi budur: kararı, kararın verileceği andan önce vermek. Fiyat düştüğünde ne yapacağını piyasa düşerken düşünmezsin; çünkü o an düşünemezsin. Kuralı sakin bir günde yazar, fırtınalı günde uygularsın.

2.0Tek cümlede BEKAPRSI

Ucuzladığında kademe kademe al, pahalandığında yalnız kârını sat, ana paraya hiç dokunma. Hepsi bu. Gösterge, bu cümlenin ne zaman uygulanacağını söyleyen saattir; cümlenin kendisi değil.

Saatin adı RSI. Bir varlığın son günlerdeki yükselişini düşüşüne oranlayıp 0 ile 100 arasında tek bir sayıya indirir: düşük sayı “son dönemde çok satılmış”, yüksek sayı “son dönemde çok alınmış” demektir. Şimdilik bu kadarı yeter.

2.1Yorumu değil, sonucu okumak

Bu yöntem hiçbir bilanço okumaz, hiçbir faiz kararı yorumlamaz, hiçbir analistin hedef fiyatına bakmaz. Sebebi tembellik değil: fiyatın kendisi zaten bütün o yorumların sonucudur. Bilanço da, faiz kararı da, analist raporu da alıcı ve satıcıların davranışına dönüşür; o davranış fiyata yazılır. Biz yorumu değil, yorumun varılan sonucunu okuyoruz.

Pratik karşılığı şudur: piyasa gürültüsünden, veri takviminden ve televizyon yorumlarından uzak durabilirsin.

Bu rakam tek başına bir şey söylüyor: BEKAPRSI bir alım-satım aracı değildir. İki ayda bir konuşan bir sistem, ekrana her gün bakan için tasarlanmamıştır.

3.0Önce: bu yöntem kimin için değil

Bir yöntemin kime uymadığını söylemek, kime uyduğunu söylemekten daha dürüst bir başlangıçtır. Aşağıdaki dört profil için BEKAPRSI yanlış araçtır.

Yatırımcılar düzeltmelere hazırlanırken, düzeltmelerin kendisinde kaybettiklerinden çok daha fazla para kaybetmiştir.Peter Lynch

3.1Ama uzman olmana da gerek yok

Bu listeye bakıp “demek ki finansı iyi bilmek gerekiyor” sonucu çıkarma. Tam tersi. BEKAPRSI'yi uygulamak için bilanço okumayı, makroekonomi bilmeyi, faiz kararını yorumlamayı bilmen gerekmiyor. Sinyali takip etmek yeterli.

Ama bir şey gerekiyor: kurala uymak. Gereken beceri tahmin değil disiplindir. Ve ikisi bambaşka şeylerdir — birincisi zekâ ister, ikincisi karakter.

4.0Şimdi: bu yöntem kimin için

Büyük parayı bana düşüncelerim kazandırmadı. Her zaman oturup beklemem kazandırdı. Jesse Livermore

4.1Sistemin kendi temettüsü

Şekil 2'deki son adıma dikkat: kâr satılır ama ana para elde kalır, satılan kâr da yedek akçeye döner ve bir sonraki düşüşte yeniden alım yapar. Yani sisteme dışarıdan para koyamadığın dönemlerde bile, sistem kendi yakıtının bir kısmını kendisi üretir.

Bu, temettü ödeyen bir hissenin yaptığına benzer — ama şirketin kâr dağıtma kararına değil, fiyatın kendi dalgasına bağlıdır.

5.0Kanıt — ama önce doğru soruyu soralım

“BEKAPRSI al-ve-tut'u geçiyor mu?” sorusu tek başına eksiktir, çünkü cevabı kim olduğuna bağlıdır. İki farklı yatırımcı vardır ve doğru kıyas her biri için farklıdır:

5.1Biriktiren için: BEKAPRSI önde

Aşağıdaki tabloda iki kişi karşılaştırılıyor. İkisi de aynı toplam parayı, aynı sayıda parçada, aynı yıllar boyunca yatırıyor. Tek fark ne zaman yatırdıkları: biri takvime bakıyor (her ay aynı gün), öbürü fiyata bakıyor (sinyal geldiğinde).

Ortalama maliyet de ucuz: SPY %2,6, AAPL %2,1, BTC %1,2 daha düşük; THYAO'da %0,7 daha pahalı.

5.2Toplu parası olan için: dürüst ölçüm

Amacımız al-ve-tut'u geçmek değil, doğru ölçmek. Bu tür karşılaştırmalarda sonucu sessizce bozan bir tuzak vardır; kurgumuzu ona karşı kurduk.

Birinci ilke şudur: kendini kandırmamalısın — ve kandırması en kolay kişi sensin. Richard Feynman

Geriye dönük her ölçüm, farkına varılmadan bu ilkeyi çiğnemeye açıktır. Aşağıdaki tabloların tamamı bu nedenle tek bir kısıtla üretildi: hiçbir karar, verildiği gün mevcut olmayan bir bilgiye dayanmaz.

Altı yılda medyan −%10,7 — yılda kabaca %1,7. Toplu parası olan ve on yıl dokunmayacak biri için tek seferde girmek hâlâ üstündür. Bunu ölçtük, yazıyoruz.

5.3“Ya krediyle toplu girseydi?”

Şöyle bir itiraz aklınıza gelebilir: toplu parası olmayan biri bu tutarı borçlanarak da koyabilir; o hâlde kredinin faizi ölçülebilir bir maliyettir ve al-tut tarafından düşülmelidir. Yerinde bir itiraz — ve cevabı bir tahmine bırakılamayacak kadar önemli. Bu yüzden sabit bir faiz varsaymak yerine eşiği hesapladık: kredi faizi kaça çıkarsa krediyle girmek kaybettirir?

5.4Sonucun okunuşu

Cevap para birimine göre değişiyor — ve ikisi de aynı yere çıkıyor.

• Dolar varlıklarda kredi kaybettirir. Başa baş oranlar en iyi ihtimalle %1,4 (AAPL), çoğu eksi. Gerçek dolar borçlanma maliyeti ise yıllık %6–8 civarındadır. Yani dolar borçlanıp toplu girmek bu varlıkların hiçbirinde işe yaramazdı — tek istisna NVDA (%50,0), ki kimse doları %50'ye borçlanmıyor.
• TL varlıklarda durum sınırda. THYAO %63,9 ve GARAN %56,9, Türkiye'deki ihtiyaç kredisi faizinin (yıllık ~%50–60) üstünde ya da tam sınırında. Yani o iki hissede TL kredisiyle toplu girmek — ancak hangi hissenin patlayacağını önceden bilmek şartıyla — kazandırabilirdi.

Medyan başa baş faiz −%0,7. Çoğu varlıkta kredi bedava olsa bile toplu girmek öndedir; kredi maliyeti eklendiğinde arayı büsbütün açar. Kısacası borçlanma, toplu girmenin üstünlüğünü BEKAPRSI lehine çevirmiyor.

6.0Risk: nereye girmiyorsun

Bir yöntemin risk profilini anlamanın en hızlı yolu, nereye girmediğine bakmaktır. BEKAPRSI'nin en güçlü koruması burada: fiyat tepedeyken oyuna girmez. Kuralın kendisi bunu imkânsız kılar — alım için RSI'ın 40'ın altında olması şarttır ve tepe noktasında RSI 40'ın altında olamaz.

385 alım sinyalinin hiçbiri tüm zamanların zirvesinde gerçekleşmedi. Bu bir tesadüf değil, kuralın doğrudan sonucudur. KO ve SPY'da “zirveye ≤%5” oranının yüksek çıkması sakin varlıkların doğasıdır: onlarda %5'lik geri çekilme zaten büyük olaydır.

6.1Buna karşılık: neye katlanacaksın

Bu tablo reklam değil uyarıdır. BEKAPRSI'yi uygulamak, medyan olarak %11–18 düşmüş bir varlığı satın almayı göze almaktır. Alımın ardından fiyat bir süre daha düşebilir: kural dibi bilmez, dönüşü bilir.

Zaman senin dostundur; dürtü ise düşmanın. John C. Bogle · Vanguard kurucusu

7.0Dürüst sınır

Serinin adı “BEKAPRSI Gerçeği” — o hâlde şunları da yazalım:

Bir yöntemin nerede çalışmadığını bilmeden, çalıştığı yerde ona güvenemezsin.

7.1Özet: sen bu kuralın istediği insan mısın?

1.0Önce bütünü görelim

Bir yöntemi parçalarından öğrenmek zordur. Bu bölümde önce sistemin tamamını göreceksiniz — nasıl göründüğünü, ne zaman konuştuğunu, sizden ne istediğini. Ayrıntılar sonraki bölümlerin işi; burada amaç, bir daha kaybolmamanız.

BEKAPRSI'nin tamamı tek bir günlük alışkanlığa iner:

2.0Ekranda ne görürsün

Sitedeki her varlığın grafiği iki katmandan oluşur. Üstte fiyat, altta RSI denen gösterge. İkisi aynı takvimi paylaşır, yani alttaki sayı üstteki fiyatın o günkü durumunu anlatır.

▲ Yeşil ok alım, ▼ kırmızı ok kâr al sinyalidir. Alt paneldeki iki kesikli çizgi ise işin sözleşmesi: 40 alım bölgesinin, 65 kâr alma bölgesinin sınırı. Sinyaller bu çizgilerin rastgele değil, belirli bir şekilde kesilmesiyle doğar.

3.0Alım sinyali ne demek

Alım sinyalinin iki şartı vardır ve ikisi birlikte gerçekleşmelidir:

1. Varlık soğumuş olmalı. RSI 40'ın altına inmiş olmalı — yani son dönemde satanlar alanlara açık ara baskın gelmiş.
2. Ve dönmeye başlamalı. RSI'ın düşüşü durup yukarı kıvrılmalı.

İkinci şart, ilk bakışta göründüğünden önemlidir. RSI 40'ın altına inmesi tek başına yeterli olsaydı, sistem hâlâ düşmekte olan bir fiyata sizi sokardı. Dönüş şartı, düşüşün en azından duraksadığını görmeyi bekler.

3.1Aynı varlıktan tekrar alım

Bir kez aldıktan sonra sistem her sinyalde tekrar almaz. İkinci ve sonraki alımlar için ek bir şart aranır: ya varlık arada gerçekten toparlanmış olmalı (RSI 50'nin üstüne çıkmış), ya da fiyat son alımınızdan belirgin biçimde daha aşağıda olmalı.

Bu ikinci şart, kademeli alımın motorudur: aynı fiyattan iki kez almazsınız; her yeni alım bir öncekinden ucuzdur.

3.2Ya bu dönüş dipse?

Buraya kadar hep düşüşün süreceği varsayımıyla konuştuk. Şimdi tersini soralım — çünkü bu, yeni başlayanın en pahalı hatasıdır:

Bu korku yerinde. Ölçtük: alım sinyallerinin %26,6'sı — kabaca dörtte biri — altı ay içinde daha ucuz bir ikinci fırsat hiç vermiyor. Yani sistem “bekle, daha ucuza alırsın” demiyor; öyle diyen sizin içgüdünüz ve dört sinyalden birinde o içgüdü yanılıyor.

3.2Bir örnek: kaçırılan tek şans

Bu durum özellikle boğa dönemlerinde sık görülür: piyasa genel olarak yukarı giderken düşüşler kısa ve sığ kalır, ilk dönüş çoğu zaman tek dönüş olur.

Aşağıdaki grafik iki dersi birden taşıyor. Solda beklemenin işe yaradığı bir dönem, sağda ise beklemenin çok pahalıya mal olduğu bir an:

29 Aralık 2022'de sistem 14,57 $'dan alım sinyali verdi. Sonrasında fiyatın gördüğü en dip nokta 14,23 $ oldu — sinyalin yalnızca %2,3 altı, hem de bir hafta içinde. %2,5 daha ucuza almak için bekleyen biri hiç fırsat bulamadı. Altı ay sonra fiyat 42,23 $'dı: +%189,9.

3.2.1Hangisi olduğunu nasıl anlarım?

Anlayamazsınız. Şimdi, bitmiş grafiğe bakarken ayırmak kolay; ama o oklar konulduğu gün dördü de ekranda birbirinin aynıydı. Hangisinin ardından fiyatın bir daha ucuzlamayacağını söyleyen hiçbir işaret yoktu — ne grafikte, ne göstergede.

3.3İki risk, tek çözüm

Artık iki zıt riski yan yana koyabiliriz. Şekil 4 (Coca-Cola) birini, Şekil 3 (NVIDIA) öbürünü gösteriyor:

Bu iki riskten hangisinin gerçekleşeceğini sinyal anında bilmenin bir yolu yoktur. Gösterge de bilmez; seride bunu sayılarla gösteren ayrı bir bölüm var. Elimizde yalnız şu var: dört sinyalden üçünde daha ucuzu gelir, birinde gelmez.

Buradaki incelik şudur: kademeli alım en iyi sonucu vermez. Dönüş dipse tek seferde alan sizden fazla kazanır; düşüş uzarsa hiç almayan sizden az kaybeder. Kademeli alımın verdiği şey en iyi sonuç değil, en dayanılabilir sonuç: her iki senaryoda da oyunda kalırsınız. Bu yöntemin tamamı bu tercih üzerine kuruludur.

4.0Baştan sona tek bir örnek

Anlatılanların hepsi aşağıdaki tek grafikte var. Coca-Cola (KO), Eylül 2024 – Nisan 2025. Gerçek fiyatlar, sitenin kendi motorunun ürettiği gerçek sinyaller:

Ekim 2024'te fiyat düşmeye başladı. Sistem panik yapmadı; düşüş sürdükçe beş ayrı noktada alım sinyali verdi ve her biri bir öncekinden ucuzdu:

Fiyat, ilk alım noktasından %11,4 daha aşağı indi. Tek seferde alan biri bu süre boyunca zararda oturdu. Kademeli alan için ise aynı düşüş, ortalama maliyetini aşağı çeken beş ayrı fırsattı.

4.1Peki sonuç ne oldu

Her sinyalde eşit miktarda para koyulduğunu varsayalım. Beş alımın ardından ortalama maliyet 61,18 $ oldu — oysa ilk sinyaldeki fiyat 65,81 $'dı.

Fiyat toparlanıp 4 Mart 2025'te kâr al sinyali verdiğinde (67,28 $) tablo şöyleydi:

Aradaki fark bir tahmin yeteneğinden gelmiyor. İki yatırımcı da aynı varlığı seçti, aynı parayı koydu, aynı gün çıktı. Tek fark, birinin düşüşü baştan hesaba katmış olmasıydı.

En iyi yatırımlar, kimsenin almak istemediği zamanlarda yapılır. Howard Marks

Bir uyarı: bu tek bir örnek ve her örnek bu kadar temiz bitmez. Fiyatın toparlanmadığı, aylarca düşük kaldığı durumlar da olur. Yöntemin bu durumlarda ne yaptığı ve neye katlanmanız gerektiği ayrı bir konudur — ama mekanizma her zaman budur.

Yine de tek bir vakayı adım adım izlemenin bir değeri var: kuralların gerçekte hangi sırayla devreye girdiğini, hangi kararın hangi veriye baktığını yalnız böyle görebilirsiniz. Tablo okumak sistemin ne yaptığını anlatır; bir vakayı izlemek nasıl yaptığını.

5.0Kâr al: yalnız kâr satılır

Sistemin en çok yanlış anlaşılan tarafı burasıdır. Kâr al sinyali bir “çıkış” sinyali değildir. Pozisyonu kapatmaz, varlığı elden çıkarmaz.

Bunun sonucu, sistemin kendi kendini beslemesidir: yükselişte biriken kâr nakde dönüşür, düşüşte o nakit yeni ve daha ucuz alımlara gider. Yükseliş de düşüş de sistemin işine yarar.

5.1Sinyal ne zaman doğar

Kâr al sinyalinin iki şartı vardır ve mantığı alım sinyalinin aynadaki görüntüsüdür:

1. Varlık gerçekten ısınmış olmalı — RSI 70'in üstüne çıkmış olmalı.
2. Ve soğumaya başlamalı — RSI 65 çizgisinin altına dönmeli.

Yani sistem zirveyi de yakalamaya çalışmaz. Tıpkı dipte olduğu gibi, tepede de dönüşün başladığını görmeyi bekler. Zirveden biraz aşağıda satmak sistemin kusuru değil, kabul ettiği bir bedeldir: zirveyi kimse bilemez.

5.2Uzayan yükselişler için ikinci bir yol

Bir varlık aylarca sakin sakin tırmanabilir ve RSI bu süre boyunca 70'e hiç değmeyebilir. Yalnız yukarıdaki kural olsaydı sistem böyle bir yükselişte hiç kâr almazdı.

Bu yüzden ikinci bir yol vardır: RSI 70'i görmemiş olsa bile, fiyat bir önceki kâr al noktasının belirgin biçimde üstündeyse ve RSI aşağı dönüyorsa sistem yine kâr alır. Böylece uzun tırmanışlar boyunca kâr basamak basamak cebe girer.

Şekil 3'teki (NVIDIA) kırmızı okların ikisi de bu iki yoldan geliyor: 14 kâr al sinyalinin 9'u RSI 70'i aştıktan sonra, 5'i ise 70'e hiç değmeden ikinci yoldan doğdu. Ve hiçbiri grafiğin en tepe noktasında değil — hepsi tepenin biraz sağında, dönüş başladıktan sonra.

6.0Günlük ritim: ne zaman, ne sıklıkla

Sistemi uygulamak günde birkaç dakikadan fazlasını gerektirmez. Pratikte şöyle işler:

• Günde bir kez, tercihen piyasa kapandıktan sonra bakılır.
• İzlediğiniz varlıklarda sinyal var mı, ona bakılır. Sitede bunun için izleme listesi ve sinyaller sayfası vardır; tek tek grafik açmanız gerekmez.
• Sinyal varsa kural uygulanır. Yoksa hiçbir şey yapılmaz.

Gün içinde fiyat takip etmek bu sistemin parçası değildir ve zarar verir: gün içi dalgalanma sinyal üretmez, yalnız sabrınızı aşındırır.

6.1Hangi varlıklarda

Sistem tek bir varlıkta değil, bir liste üzerinde çalışır. Tek hissede gösterge sizi kurtarmaz; yeterince çok varlıkta ise istatistik lehinize döner. Kaç varlık izleyeceğiniz ve nasıl seçeceğiniz ayrı bir konu — ama tek varlıkla başlamayın.

Bir sistemin ne yaptığı kadar ne zaman baktığınız da sonucu belirler. Sürekli bakmak sinyal üretmez, yalnız müdahale isteği üretir; hiç bakmamak ise kuralın işlemesini engeller.

7.0Sistemin tamamı, tek sayfada

Buraya kadar okuduğunuz her şey beş cümleye sığıyor:

1. Günde bir kez bak. Kapanıştan sonra, birkaç dakika.
2. Alım sinyali gelirse yedeğinin bir dilimini koy. Hepsini değil — fiyat düşmeye devam edebilir ve devam ederse daha ucuza almak istersin.
3. Kâr al sinyali gelirse yalnız kârı sat. Ana paraya dokunma; satılan kâr bir sonraki alımın yakıtıdır.
4. Sinyal yoksa hiçbir şey yapma. Günlerin çoğu böyledir.
5. Tek varlıkta değil, bir listede uygula.

Şimdi elinizde sistemin haritası var. Bundan sonrası ayrıntı: göstergenin içi nasıl çalışır, kademeler nasıl belirlenir, hangi varlıklar seçilir, yedek akçe nerede bekler. Her biri ayrı bir bölümün konusu — ama artık nereye oturduklarını biliyorsunuz.

1.0Bir saat, bir pusula değil

Önceki bölümde göstergeyi bir saate benzetmiştik: kuralın ne zaman uygulanacağını söyler, kuralın kendisi değildir. Bu bölüm o saatin içini açıyor. Amacımız onu övmek değil; ne ölçtüğünü ve neyi ölçmediğini aynı dürüstlükle yazmak.

Bütün modeller yanlıştır; bazıları kullanışlıdır.George Box

Bu cümle bir gösterge için de geçerli. RSI gerçekliğin kendisi değil, gerçekliğin sadeleştirilmiş bir özeti. Sadeleştirme her zaman bir şeyler atar. Soru, neyin atıldığını bilip bilmediğimizdir.

1.1RSI tek cümlede

RSI, bir varlığın son dönemdeki yükseliş gücünü düşüş gücüne oranlar ve sonucu 0 ile 100 arasında tek bir sayıya indirir. Düşük sayı “son zamanlarda satanlar ağır bastı”, yüksek sayı “son zamanlarda alanlar ağır bastı” demektir. Hepsi bu.

Wilder bu göstergeyi bir alım emri olarak tasarlamadı; fiyatın kendi yakın geçmişine göre nerede durduğunu görmek için tasarladı. Aradaki fark, bu bölümün tamamı.

2.0İçinde sihir yok: yalnız aritmetik

Bir göstergeye güvenmenin ön şartı, onun ne yaptığını görmektir. RSI üç adımdan ibarettir:

1. Son 14 günün kazançlarının ortalamasını al.
2. Son 14 günün kayıplarının ortalamasını al.
3. Kazancın toplam içindeki payını yüzdeye çevir: 100 × kazanç ÷ (kazanç + kayıp).

Hepsi bu. Bütün kazançlar kayıplara eşitse sayı 50 çıkar. 14 günün tamamı yükselişse 100'e, tamamı düşüşse 0'a yaklaşır. Aşağıda gerçek bir hisseyle, gerçek kapanışlarla:

Tablodaki hareketi izleyin: 26 Ağustos'ta fiyat +6,00 TL yükselince RSI 36,6'dan 44,1'e sıçradı. 31 Ağustos'ta −5,25 düşünce 43,3'ten 38,4'e indi. RSI fiyatı takip eder, öngörmez. Bu ayrım bölümün geri kalanının temelidir.

3.0Peki işe yarıyor mu?

Bu sorunun cevabı bir inanç meselesi değil, ölçüm meselesidir. 1.571 hissenin (ABD ve BIST) altı yıllık geçmişini taradık ve RSI'ın 30'un altına yeni indiği her günü işaretledik: 21,332 sinyal, 1,522 farklı hissede.

Sonra tek bir soru sorduk: bu günlerden sonraki getiri, rastgele bir günden sonraki getiriden farklı mı?

Cevap: evet, ölçülebilir bir üstünlük var. Bir ay sonrasına bakıldığında sıradan bir günün medyan getirisi +%1,1 iken sinyal sonrası +%2,7. Kârla kapatma oranı da %54,7'ten %61,6'e çıkıyor.

Bu, RSI'ın “çalıştığı” anlamına gelir. Ama ne kadar çalıştığı bir sonraki bölümün konusu — ve asıl öğretici kısım orası.

Bu üç şartın üçü birden sağlanmadan verilen hiçbir “işe yarıyor” cevabı bağlayıcı değildir. Kitaptaki ölçümlerin çoğunun beklenenden mütevazı çıkmasının sebebi de budur: şartlar gevşetilmedi.

4.0Üstünlük zamanla eriyor

Tablo 2'ye bir kez daha, bu sefer soldan sağa değil yukarıdan aşağıya bakın. Farkın nasıl küçüldüğüne dikkat edin:

Bir ayda +1,6 puan, üç ayda +2,2, altı ayda +2,0 — ve bir yılın sonunda yalnızca +0,7 puan. Kârla kapatma oranı bir yılda %67,0'e karşı %67,4: pratikte fark yok.

Şöyle bir itiraz aklınıza gelebilir: “Madem üstünlük eriyor, uzun vadeli bir yöntemde RSI ne işe yarıyor?” Yerinde bir soru. Cevap şu: BEKAPRSI zaten RSI'dan uzun vadeli üstünlük beklemez. Ondan istediği tek şey, alım anını dağıtmak — parayı tek seferde değil, fiyatın kendi geçmişine göre soğuduğu anlarda parça parça koymak. Bunun için bir aylık üstünlük yeter ve tablodaki en güçlü fark tam orada.

5.0RSI dibi bilmez

Buraya kadar iyi haber vardı. Şimdi maliyeti.

Sinyal geldiğinde fiyat düşmeyi bitirmiş olmuyor. Aynı 21.332 vakada, sinyal gününden sonraki altı ay içinde fiyatın gördüğü en dip noktayı ölçtük:

Bu tablo, tüm bölümün en önemli sayısıdır. Sinyalde tüm paranızı koyarsanız, vakaların yarısında bir hafta içinde değil, yedi hafta boyunca eriyen bir pozisyona bakarsınız. Dörtte birinde kayıp %19,5'i aşar.

5.1Ve beklemenize de izin vermez

“O hâlde RSI 30'un altındayken bekler, dibi görünce alırım” diye düşünebilirsiniz. Ölçtük: RSI 30'un altında medyanda yalnızca 2 gün kalıyor, vakaların dörtte üçünde 4 günden az. Yani sinyal bir pencere değil, bir an. Dibi görmeyi beklerseniz sinyal çoktan kapanmış olur — ama fiyat, Tablo 3'ün gösterdiği gibi, haftalarca düşmeye devam edebilir.

Öngöremezsiniz. Hazırlanabilirsiniz.Howard Marks

Kademeli alım tam olarak budur: dibin nerede olduğunu bilmediğini kabul edip, bilmediğin şeye karşı hazırlıklı olmak. Her sinyalde yedeğinin bir dilimini koyarsanız, fiyat düşmeye devam ettiğinde elinizde hâlâ para olur — ve o düşüş sizin için tehdit değil, ikinci fırsat hâline gelir.

Bir göstergenin en tehlikeli özelliği yanılması değildir — her gösterge yanılır. Tehlikeli olan, yanıldığını size söylememesidir. Sinyal üretmeye devam eder, siz de üretmeye devam ettiği için doğru çalıştığını sanırsınız.

Bu kitabın göstergeyi tek başına bırakmamasının sebebi budur. Gösterge ne zaman alınacağını söyler; neyin ve ne kadarının alınacağını başka katmanlar söyler.

6.0RSI neyi hiç bilmez

Şimdiye kadarki her şey RSI'ın ne kadar bildiğiyle ilgiliydi. Bir de hiç bilmediği şeyler var — ve bunlar daha önemli.

RSI yalnız fiyat geçmişine bakar. Şirketin ne iş yaptığını, borcunu, kâr edip etmediğini, yöneticisinin kim olduğunu, sektörünün geleceğini bilmez. İki tamamen farklı şirket aynı RSI değerini gösterebilir. Gerçek bir örnek:

Gösterge ikisine de aynı şeyi söyledi: “son günlerde çok satılmış”. Söylediği doğruydu. Ama biri yirmi kata çıktı, diğeri altıda birine indi. Aradaki farkı yaratan şey RSI'ın görebildiği hiçbir yerde değildi.

Bu yüzden BEKAPRSI hiçbir zaman tek bir varlığa değil, bir listeye uygulanır. Tek hissede gösterge sizi kurtarmaz; yeterince çok varlıkta ise Tablo 2'deki üstünlük ortaya çıkar. Gösterge bireyde değil, toplulukta çalışır.

7.0Dürüst sınır

Bu bölümde ölçtüğümüz her şeyi tek yerde toplayalım. Bunlar iddia değil, 21.332 vakanın sayıları:

• RSI çalışır, ama ölçülü çalışır. Bir ayda medyan üstünlük +1,6 puan. Küçümsenecek bir şey değil; sizi zengin edecek bir şey de değil.
• Üstünlük zamanla erir. Bir yılın sonunda pratikte kaybolur. RSI zamanlama içindir, seçim için değil.
• RSI dibi bilmez. Sinyalden sonra fiyat medyanda %9,9 daha düşer ve dibe ~7 hafta sonra iner.
• Beklemek de çözüm değil. Sinyal medyanda 2 gün açık kalır.
• RSI şirketi tanımaz. Aynı sinyal +%2.010 de olabilir, −%85 de.

Bu beş maddenin hepsi aynı sonuca çıkıyor: tek başına RSI bir yatırım kararı değildir. Onu bir davranış kuralının içine koyduğunuzda — kademeli alım, listeye uygulama, ana paraya dokunmama — işe yarar bir saate dönüşür. Kuralsız hâliyle yalnızca bir sayıdır.

Yatırımcının başlıca sorunu, hatta en büyük düşmanı, muhtemelen kendisidir. Benjamin Graham

Göstergenin asıl işlevi burada ortaya çıkıyor. RSI size piyasayı anlatmaz; size ne zaman harekete geçeceğinizi önceden yazılmış bir kurala bağlayarak, o anda ne hissettiğinizden bağımsız davranmanızı sağlar. Fiyat yedi hafta düşmeye devam ederken soğukkanlı kalmanın yolu cesaret değil, o düşüşü baştan hesaba katmış olmaktır.

1.0Her varlık aynı şekilde tutulmaz

Bir portföyde bütün varlıklar aynı kurala tabi değildir. Bazıları alınır ve bir daha satılmaz; sadece kârı realize edilir. Bazıları trend yükseldiği sürece tutulur, trend döndüğünde tamamen satılır. Bazıları ise yalnız sinyalle alınıp sinyalle çıkılır.

Sorun şu ki bir varlığın hangi gruba girdiğine fiyatına bakarak karar verilemez. Pahalı bir hisse ömürlük olabilir, ucuz bir hisse dönemsel kalabilir. Ayrımı yapan şey fiyat düzeyi değil, yükselişin uzun vadeli açısıdır.

Bu bölüm tek bir soruyu cevaplıyor: bir varlığın hangi kademeye girdiği nasıl ölçülür? Cevap tek bir çizgide — biz ona hayat çizgisi diyoruz.

Aynı fiyat hareketinin üç ayrı karar ürettiğine dikkat edin. Kademe bilinmediğinde yatırımcı her düşüşe aynı tepkiyi verir — ya hepsini satar ya hiçbirini — ve ikisi de yanlıştır.

2.0Çizgi nasıl çekilir

Varlığın aylık grafiği açılır ve diplerden geçen tek bir düz çizgi çizilir. Kural basittir: en çok dibe değen doğru seçilir. Fiyat çizginin üstünde seyreder, çizgi altta kalır ve yükselişi taşır.

3.0Tek para birimi: dolar

Ölçüm yapılırken bütün varlıklar aynı para birimine çevrilir. Aksi halde paranın değer kaybı, varlığın yükselişi gibi görünür. Bu, ölçümdeki en büyük yanılma kaynağıdır ve en net örneği kendi borsamızdır.

Buradaki ders yalnız BIST için değildir. DAX euro, Nikkei yen, Sensex rupi cinsindendir. Her biri kendi parasında güçlü görünebilir; karşılaştırma ancak hepsi aynı para birimine çevrildikten sonra anlamlıdır.

4.0Kademenin eşikleri

Çizginin açısı yıllık orana çevrildikten sonra kademe, sabit eşiklerle belirlenir. Endeksler ile tek tek şirketler aynı eşiğe tabi değildir: şirket, endeksin taşımadığı bir tek-şirket riski taşır ve bunu daha yüksek bir orana ulaşarak karşılamalıdır.

Oran tek başına yetmez. Ömürlük sayılabilmesi için varlığın şu şartları da geçmesi gerekir:

5.0Piyasaların kendisi

Ölçü önce endekslere uygulanır. Bir piyasanın kendisi ömürlük değilse, altındaki şirketlere bakarken bunu bilmek gerekir.

6.0Ölçümün sonucu

Kural üç piyasanın tamamına uygulandığında ortaya çıkan tablo şudur.

Türkiye · ömürlük şirketler

Almanya · ömürlük şirketler (30)

NEM.DE %40 · AOF.DE %33 · IFX.DE %30 · MBB.DE %25 · VBK.DE %21 · AIR.DE %20 · SMHN.DE %18 · RAA.DE %18 · EVD.DE %16 · HNR1.DE %16 · DWNI.DE %16 · BC8.DE %15 · FPE3.DE %15 · DB1.DE %15 · GFT.DE %15 · RHM.DE %14 · CON.DE %14 · VIB3.DE %14 · MTX.DE %13 · DHL.DE %13 · FNTN.DE %13 · TIMA.DE %13 · ALV.DE %13 · BMW.DE %12 · MBG.DE %12 · BOSS.DE %12 · ADS.DE %12 · PNE3.DE %11 · JEN.DE %10 · NDX1.DE %10

ABD · ömürlük şirketler (294) — en yüksek yirmisi

NTES %42 · NVR %38 · MNST %37 · AAPL %36 · SBAC %34 · AXON %34 · URI %34 · TDG %33 · NFLX %33 · ISRG %33 · EQIX %32 · AMZN %31 · MPWR %31 · AMT %31 · BKNG %29 · DECK %29 · XPO %28 · LYV %27 · NBIX %26 · ODFL %26

7.0İki örnek

8.0Kademeyi davranışa çevirmek

9.0Bu ölçünün söylemedikleri

Bir varlığı ömür boyu tutmaya değer kılan, ne kadar yükseldiği değil, ne kadar istikrarlı yükseldiğidir.Bölüm 04

1.0Bu sefer varsayım yok

Önceki bölümler sistemin ne yaptığını anlattı. Bu bölüm çalışan bir fonun defterini açıyor: Model Portföy'ün ilk fonu 2 Ocak 2026'da kuruldu ve o günden beri bu kurallarla yaşıyor. Aşağıdaki her sayı onun gerçek işlem kaydından geliyor.

Cevaplayacağımız soru şu: para nereye, ne zaman, ne kadar gidiyor? Her kuralın yanında, neden öyle olduğunu da yazacağız — çünkü kuralı ezberlemek işe yaramaz; nedenini anlamak yarar.

Kademe dediğimiz şey, paranın bu iki hâl arasındaki hareketidir. Kuralları sırayla göreceğiz: önce alım, sonra satış, sonra satılanın geri dönüşü.

1.1Karşılaşacağın dört durum

Ayrıntıya girmeden önce, uygularken başına gelecek durumları ve her birinde ne yapacağını baştan söyleyelim:

Bu dört satır sistemin tamamıdır. Geri kalan her şey, “kademe kadar” ile ne kastedildiğinin ayrıntısı.

2.0İlk alım: hedef ne kadarsa o

Fon kurulduğunda para tamamen kasadadır. Sistem hemen alım yapmaz; her varlığın kendi sinyalini bekler.

Bir varlıktan ilk kez alınırken kademe yoktur: o varlığın hedef tutarının tamamı bir kerede konur.

Hedef nedir? Her varlığın portföyde alacağı paydır. Bu payı sen belirlersin — eşit dağıtabilir, büyüklüğe göre ağırlıklandırabilir, kendi ölçütünü koyabilirsin. Kademe kuralı hedefin nasıl belirlendiğine karışmaz; yalnızca “hedef ne kadarsa ilk alımda o kadar koy” der.

2.1Sonra ne olur?

İlk alımı yaptın. Artık iki şeyden birini beklersin ve sistem hangisi gelirse ona göre konuşur:

• Fiyat yükselirse → kâr al sinyali gelir. Bir sonraki bölümün konusu.
• Fiyat düşerse → yeni bir alım sinyali gelir ve kademe devreye girer.

Sırayı bilerek böyle kuruyoruz: kademeli alımın nasıl işlediğini anlamak için önce kâr almanın ne yaptığını görmek gerekiyor. Çünkü kademede kullanılan paranın bir kısmı, daha önce satılmış kârdan gelir.

3.0Fiyat yükseldi: kâr al

Kâr al sinyalinde yalnız kâr satılır, ana paraya dokunulmaz. Peki o para ne oluyor?

Nakde dönüyor ve ikiye ayrılıyor:

• %30'u serbest kasada kalır. Hiçbir varlığa sözlü değildir; sistemin genel cephanesine katılır.
• %70'i hafızaya yazılır. Satıldığı varlığın adına: “bu varlık düşerse buraya geri dön.”

MP1 sekiz ayda 58 kez kâr aldı; toplam 62.855 $ realize kâr. Bunun yaklaşık 19.000 $'ı serbest kasaya, 44.000 $'ı hafızalara yazıldı.

Kâr almanın aritmetiği

Kâr realizasyonu, “ne zaman satmalı” sorusunun cevabı değildir; pozisyonun ne kadarını nakde çevirdiğiniz sorusunun cevabıdır. İkisi karıştırıldığında ortaya çıkan hata şudur: yatırımcı ya hiç satmaz ve kâğıt üstündeki kazancı geri verir, ya da tamamını satar ve trendin geri kalanını kaçırır.

Kademeli realizasyonun yaptığı şey bu ikilemi ortadan kaldırmaktır. Pozisyonun bir bölümü nakde döner — o para artık düşüşten etkilenmez ve bir sonraki alım için hazırdır. Kalan bölüm trendde kalır.

4.0Fiyat düştü: kademeli alım

Şimdi ters durumu ele alalım. Aldın, fiyat düştü ve yeni bir alım sinyali geldi. Ne kadar koyacaksın?

Sistem sırayla üç şeye bakar ve ilk uyanı uygular:

1. Bu varlıkta hafıza var mı? Yani daha önce buradan kâr alındı mı? Alındıysa hafızanın yarısı konur. Bir sonraki sinyalde kalan yarısı.
2. Hafıza bitti mi? O zaman aynı büyüklükte kademeler kasadan devam eder. Bir varlıkta kurulan tempo, kâr bitince kaybolmaz.
3. Bu varlıktan hiç kâr alınmadı mı? Yani ilk alımdan sonra hiç yükselmedi mi? O zaman kademe, hedefin %25'i kadardır.

4.1Hafıza neden ikiye bölünür

Hafızadaki para o varlığa iki kademede döner: ilk sinyalde yarısı, sonraki sinyalde kalanı. Sebebi baştan beri aynı: dibin nerede olduğu bilinmiyor. Hafızanın tamamı ilk sinyalde konsaydı ve fiyat düşmeye devam etseydi, o varlık için elde bir şey kalmazdı.

Hafıza bittikten sonra sistem susmaz: aynı dilim büyüklüğünde kasadan almaya devam eder. Böylece bir varlıkta kurulan tempo, kâr bitince kaybolmaz.

MP1'de üç yol da işledi: 23 hafıza alımı, 10 dilim kademesi (hafıza bittikten sonra aynı büyüklükte devam), ve 51 hedef kademesi (henüz kâr alınmamış varlıklarda hedefin %25'i).

5.0Neden alımda tavan yok

Sistemin en çok şaşırtan yanı burasıdır: bir varlık hedefinin çok üstüne çıkabilir ve sistem yine de almaya devam eder. İlk bakışta disiplinsizlik gibi görünür. Değildir — ve sebebi tam olarak şu:

Peki portföy dengesi ne olacak? Onu satış tarafı hallediyor. Kâr al sinyalinde sistem yalnız kârı değil, hedefini aşan fazlayı da satar. Yani:

• Düşüşte pozisyon serbestçe büyür — hiçbir fren yok.
• Yükselişte fazla otomatik olarak geri alınır ve kasaya döner.

Böylece denge zorla değil, doğal olarak kurulur: ucuzken büyür, pahalıyken küçülür. Tavanı alım tarafına koymak bunun tam tersini yapardı.

6.0Kasa neden sonuna kadar kullanılır

Yedek akçenin bir alt sınırı yoktur. Sinyal geldiği sürece sistem kasadan harcamaya devam eder — gerekirse son kuruşuna kadar.

Buradaki incelik şu: kasa zaten kendi kendini besliyor. Yükselişte satılan kârın %30'u doğrudan kasaya giriyor. Yani kasa boşalmıyor, dolaşıyor: düşüşte boşalıyor, yükselişte doluyor.

MP1'de kasa %100'den başladı, en düşük %8,6'ya indi, bugün %16,9. Hiçbir noktada kilitlenmedi; sekiz ayın hepsinde alım yapıldı.

7.0Sekiz ayda ne oldu

Kuralların hepsi aşağıdaki tek tabloda çalışıyor. MP1'in kuruluşundan bugüne, ay ay, hangi sebeple kaç işlem yapıldı:

Tabloda iki şey görünüyor. Birincisi: hiçbir ay boş değil. Sistem sekiz ayın hepsinde ya aldı ya sattı — çoğu ay ikisini birden.

İkincisi: sütunların ağırlığı zamanla kayıyor. İlk üç ay kuruluş dönemi — ilk alımlar ve yedek kademeleri. Nisan'dan itibaren kâr al sütunu doluyor, arkasından hafıza ve kasa sütunları geliyor. Fon kendi ürettiği kârla alım yapmaya başlıyor.

7.1Aynı hikâye, tek grafikte

Mavi çizginin şekli sistemin özetidir. Kasa hızla boşalmıyor, dalgalanıyor: her düşüşte alım yapılıp azalıyor, her kâr satışında bir miktar geri doluyor. Bu, paranın hem çalıştığı hem de tükenmediği bir denge.

Sekiz ayın sonunda: birim fiyat 1,0000 → 1,3380 TL, kasa %16,9, 26 varlıkta 168 işlem.

8.0Kural, tek sayfada

Bir varlıktan alım sinyali geldiğinde sistem sırayla bakar:

1. Hiç alınmadı mı? → Hedefin tamamını koy.
2. Hafıza var mı? → Yarısını koy; sonraki sinyalde kalanını.
3. Hafıza bitti mi? → Aynı dilim büyüklüğüyle kasadan devam et.
4. Hiç kâr alınmadı mı? → Hedefin %25'ini koy.

Kâr al sinyalinde:

1. Yalnız kâr satılır — ana paraya dokunulmaz.
2. Pozisyon hedefini aşmışsa fazla da satılır.
3. Satılanın %30'u serbest kasaya, %70'i hafızaya.

Ve iki genel kural: alımda tavan yoktur; kasanın alt sınırı yoktur. Sert düşüşte (son kâr satışından %21 aşağı) sinyaller haftalık grafiğe geçer.

1.0Kural aynı, sepet farklı

Buraya kadar kuralın ne yaptığını gördük: ne zaman alır, ne zaman satar, kademeyi nasıl belirler. Ama kural boşlukta çalışmaz — bir sepete uygulanır. Aynı kuralı iki farklı sepete uygularsanız iki farklı sonuç alırsınız.

Sepeti kurarken üç karar verirsiniz ve üçü de ölçülebilir:

1. Kaç varlık tutacaksın?
2. Her birine ne kadar pay vereceksin?
3. Ne kadarını nakitte bekleteceksin?

Ölçüm şöyle kuruldu: 940 ABD hissesinin 5,7 yıllık gerçek fiyatlarında BEKAPRSI kademeli alım kuralı her hisse için ayrı ayrı koşturuldu. Sonra bu hisselerden rastgele sepetler kuruldu — sonuca göre değil, kurayla. Her sepet boyu için 4.000 deneme.

Bir sepet kurmak, iyi varlıkları yan yana dizmek değildir. Yan yana dizilen varlıklar birbirinin aynısıysa sepet tek bir varlık gibi davranır ve çeşitlenmenin faydası görülmez. Sepetin değeri, içindekilerin aynı anda aynı yöne gitmemesinden doğar.

Üçüncü soru diğer ikisini kapsar. Kalıcı olmayan bir ölçütle kurulan sepet, kaç varlık içerdiğinden bağımsız olarak dağılır.

2.0Birinci soru: kaç varlık?

Önce tek bir hisseyle başlayalım. Kuralı tek hisseye uygularsanız medyan sonuç +%56,8. Kulağa iyi geliyor — ta ki dağılıma bakana kadar: en kötü hisse %−100,0, en iyisi +%3669.

Yani tek hissede kuralı değil, kurayı oynuyorsunuz.

Tabloda iki şey birden oluyor ve ikisi de aynı yöne çalışıyor: medyan yükseliyor (+%57,0 → +%112,9) ve dağılım daralıyor.

Doğru sayı bu iki hatanın arasındadır ve yatırımcıya göre değişir. Belirleyen şey varlık sayısının kendisi değil, o varlıkların birbirine ne kadar benzediğidir: on farklı sektörden on hisse, aynı sektörden otuz hisseden daha çeşitlidir.

2.1Aynı tablo, tek grafikte

Grafiğin söylediği şey şu: çeşitlendirme kazancı artırmaz, kaybı keser. Bandın üst sınırı düşüyor (çok yüksek getiri şansını kaybediyorsunuz), ama alt sınırı çok daha hızlı yükseliyor.

Kazancın büyük kısmı ilk on varlıkta elde ediliyor. 20'den 50'ye çıkmak zarar oranını değiştirmiyor; yalnız bandı biraz daha daraltıyor. Buna karşılık 50 varlık takip etmek gerçek bir yük.

3.0İkinci soru: hangi ağırlıkla?

Sepetteki varlıklara payı nasıl dağıtacaksınız? İki yaygın yol var: eşit ağırlık (herkese aynı pay) ya da büyüklüğe göre (büyük şirkete büyük pay).

Model Portföy'ün ilk fonunda ikisini de denedik. Sonuç:

Fark binde üç. Pratikte yok.

Bu, sepeti kurarken enerjinizi nereye harcayacağınızı söylüyor: hangi varlıkları seçtiğiniz ve kaç tane tuttuğunuz, onları nasıl ağırlıklandırdığınızdan çok daha önemli.

Seçim bir zevk meselesi değil, bir iddia beyanıdır: ağırlıklandırmanız, piyasa hakkında ne bildiğinizi varsaydığınızı açık eder.

4.0Üçüncü soru: ne kadar nakit?

Sermayenin ne kadarı hisseye, ne kadarı kasaya? Bu, üç sorunun içinde sonucu en çok değiştireni.

Hisse payı arttıkça getiri belirgin biçimde yükseliyor — 17,08'den 25,33'e. Ve şaşırtıcı olan şu: en derin düşüş artmıyor, hatta hafifçe azalıyor.

Model Portföy %70 kullanıyor: yatırımın ağırlığını taşıyacak kadar yüksek, uzun bir düşüşte kademeleri besleyecek kadar da ölçülü. Bu bir orta yol tercihidir; en yüksek getiriyi veren ayar değildir ve öyle olması amaçlanmamıştır.

5.0Üç sorunun cevabı

Ölçümlerin söylediği, kısaca:

1. Kaç varlık? 10–20. En büyük kazanç burada; tek varlıkta sepetlerin dörtte biri zarar ediyor, sekiz varlıkta bu oran binde altıya iniyor.
2. Hangi ağırlıkla? Pratikte fark etmiyor. Enerjinizi buraya harcamayın.
3. Ne kadar nakit? Getiriyi en çok değiştiren ayar bu — ama aynı zamanda en yanıltıcı olanı. Yükselen piyasada az nakit kazandırır; düşüşte alım yapabilmenizi sağlayan şey ise tam olarak o nakittir.

Bir hatırlatma: buradaki bütün sayılar medyandır ve geçmiş bir dönemin ölçüsüdür. Gelecek dönem farklı olabilir. Değişmeyecek olan şey, dağılımın mantığıdır: daha çok varlık, daha az sürpriz.

1.0Yanlış sıradan başlamak

Çoğu yatırımcı portföy kurmaya “hangi hisseyi alsam?” diye başlar. Bu, doğru soruların en sonuncusudur. Doğru sıra şudur ve bu bölüm bu sırayı izler:

1. Varlık sınıfı dağılımı. Paranın ne kadarı ABD piyasalarına, ne kadarı emtiaya, ne kadarı kriptoya, ne kadarı BIST'e?
2. Alt tema dağılımı. O payın içinde hangi sektör, hangi metal, hangi ülke?
3. İzleme listesi. Aday varlıkları portföye almadan önce tanımak.
4. Ölçülebilir eleme kriterleri ve son olarak yapının denetimi.

Bu sıranın pratik anlamı: hangi varlığı alacağınızı bilmeden ne zaman alacağınızı sormanın anlamı yoktur. Dönemsel bir varlıkta mükemmel zamanlama, ömürlük bir varlıkta vasat zamanlamadan daha az kazandırır.

2.0Birinci karar: sınıflar arası dağılım

Altı varlık sınıfı, aynı pencerede, USD bazında. Her sınıf kendi içindeki her şeyin eşit ağırlıklı bileşimidir — yani sınıflar birbiriyle karşılaştırılabilir birimdedir.

2.1Dağılımın asıl girdisi: korelasyon

Getiri tablosu ne alacağınızı söylemez. Dağılımın girdisi sınıfların birbirine göre nasıl hareket ettiğidir — portföyün riskini belirleyen budur.

Dürüstlük notu: Frankfurt ile New York kapanışı aynı ana denk gelmez; DAX–ETF farkının bir bölümü bu saat kaymasındandır.

2.2İkinci karar: sınıf içi alt temalar

Sınıf payını belirledikten sonra ikinci katman gelir: o payın içinde ne olacak? Örnek olarak üç sınıfın alt temaları:

3.0Portföyden önce izleme listesi

Bir varlığı portföye almadan önce onu bir süre tanımak gerekir. Ama tanımanın ne öğrettiği konusunda net olalım.

966 ABD hissesini 12 ay gözledik, sonra izleyen 12 ayda ne yaptıklarına baktık:

Pratik sonuç: adaylarınızı doğrudan portföye almayın. Önce izleme listesine koyun, davranışlarını izleyin — düşüşte nasıl davranıyor, ne sıklıkla sinyal üretiyor, habere nasıl tepki veriyor. Portföye yalnız bu listeden seçim yapın.

BekapYatırım'da her modülde kendi izleme listenizi tutabilirsiniz. Onu bekleme odası gibi kullanın: içeri alma kararı ile satın alma kararı ayrı kararlardır.

Kural basittir: portföye yalnız izleme listesinden geçilir. Doğrudan portföye giren varlık, davranışı bilinmeden alınmış varlıktır.

4.0Çatı: hangi ölçüt seçilebilir?

Bir ölçütü portföy kurmakta kullanabilmenin tek şartı vardır: kalıcı olması. Geçmişte ölçtüğünüz değer gelecekte geçerli değilse, o ölçüte göre seçim yapmak kura çekmekten farksızdır.

Bu ayrım tek cümleye iner ve portföy kurmanın anayasası odur: Riskinizi tasarlayabilirsiniz, getirinizi tasarlayamazsınız.

4.1Alfa ve Sharpe neden çöküyor?

4.2Üç kriter ailesi

1. Davranış kriterleri (oynaklık, beta, düşüş) — portföyün günlük karakterini belirler. Kalıcı, dolayısıyla seçilebilir.
2. Dayanıklılık kriterleri (borç, cari oran, sektör konumu) — kriz anında ayakta kalmayı ilgilendirir. Kuyruk riskini değiştirir.
3. Ödül ölçütleri (getiri, alfa, Sharpe) — geçmişi değerlendirmek için. Seçim kriteri yapılamaz.

4.3Kanıt: riski tasarlayabiliyor musunuz?

Hisseleri yalnız geçmiş betalarına göre beş dilime ayırdık, her dilimden 13'lük sepetler kurduk ve sonraki 12 ayda gerçekte hangi betayı ürettiklerine baktık.

5.0PUSULA'nın kriterleri: hangisi ne yapıyor?

Sitede zaten bir kriter dili var: BEKAP PUSULA'nın 13 ölçütü. Her birini tek tek sınadık — evren ikiye bölünüp her yarıdan 13'lük sepetler kuruldu.

5.1Tablodan çıkan üç ders

6.0Portföy, parçalarının toplamı değildir

ABD evreninden rastgele 13 hisselik sepetler kurduk. Sepetteki hisselerin tek tek oynaklık medyanı %34,7. Aynı sepetin kendi oynaklığı: %17,9.

Yani portföy, içindeki varlıkların yarısı kadar oynak — hiçbir sakin hisse seçmeden, hiçbir kriter uygulamadan, sadece bir arada tutarak.

6.1Bunu ne belirliyor?

Cevap tek kelime: korelasyon. Portföyün oynaklığını belirleyen şey parçaların ne kadar oynak olduğu değil, ne kadar farklı davrandıkları.

MP11'in BIST hisseleri birbirinden bağımsız hareket ediyor (korelasyon 0,06): biri düşerken diğeri yükseliyor, dalgalar birbirini söndürüyor. MP13'ün kripto varlıkları ise neredeyse tek vücut (korelasyon 0,86): hepsi aynı anda düşüyor, sönümleyecek bir şey yok.

Aynı mantık üst katmanda da geçerlidir: dört farklı ülke ETF'i almak, korelasyonları 0,80 olduğu için tek bir bahsi dört kez oynamaya yakındır.

7.0Ne istiyorsanız ona göre kurun

Dikkat edin: iki reçetede de hangi hisse sorusu geçmiyor. İkisi de dağılım, kriter ve yapı üzerine kurulu.

8.0Tek sayfada

1. Önce dağılım, sonra alt tema, en son varlık. Ve dağılımın girdisi getiri değil korelasyondur.
2. Taşıyıcı risk kararı değildir. Altını ETF'ten mi bankadan mı aldığınız tercihtir; ne kadar altın tuttuğunuz karardır.
3. Tek para birimi. BIST'in TL'de %60, USD'de %4,7 görünmesi aynı gerçeğin iki farklı ölçüsü değildir — biri kur illüzyonudur.
4. Gözlem karakteri öğretir, getiriyi öğretmez (+0,80'e karşı −0,01).
5. Risk ölçütleri seçilebilir, ödül ölçütleri seçilemez. Beta ile portföy oynaklığını üç kat aralıkta ayarladık; getiriyle bu mümkün değil.
6. Portföyün oynaklığı bileşenlerinin 0,52 katı. Ne kurduğunuzu ancak ölçerek bilirsiniz.

1.0Kurduğun yapı kendiliğinden bozulur

Bölüm 07'da dağılımı kurduk. Ama bir portföy kurulduğu anda bozulmaya başlar: kazanan sınıf büyür, kaybeden küçülür ve bir süre sonra elinizde kurduğunuz portföy değil, piyasanın size bıraktığı portföy olur.

Bölüm 07'nın örnek dağılımını alıp hiç dokunmadan 31 ay beklettik:

2.0Dört bakım kuralı

Aynı dağılım, aynı dönem — yalnız bakım kuralı değişiyor. Her dengeleme işlemine %0,1 komisyon uygulandı; maliyetsiz bir ölçüm sık dengelemeyi haksız yere kazandırırdı.

Tabloda dikkat çeken ilk şey maliyetin ne kadar küçük olduğu: en sık kural bile %0,08. Yani “dengeleme pahalı” gerekçesi bu ölçümde karşılık bulmuyor.

3.0Kazanç getiride değil, riskte

Tablodaki asıl bulgu getiri sütununda değil. Dengeleme yapan her kural, yapmayanla kıyaslandığında daha az sallanıyor ve daha az düşüyor.

Pratik sonuç: dengelemeyi “daha çok kazanmak için” yapmayın. Aldığınız riskin seçtiğiniz risk olarak kalması için yapın.

Bu, kitabın en çok yanlış anlaşılan bulgusudur. Bir kuralın değeri yalnız ne kadar kazandırdığıyla ölçülmez. Aynı getiriyi daha az oynaklıkla üretmek de bir kazançtır — üstelik çoğu yatırımcı için daha değerli bir kazançtır.

4.0Eşiği optimize etme tuzağı

Eşik kuralı şudur: bir sınıf hedefinden şu kadar puan saparsa düzelt. Peki kaç puan? Doğal refleks, tabloya bakıp en yüksek getiriyi veren eşiği seçmektir. Şu tabloya:

Tablo “en iyi eşik ±8” diyor gibi görünüyor: en yüksek getiri, en düşük düşüş, üstelik yalnız 6 işlem. Ama tam da bu son sayı uyarı işaretidir.

4.1Aynı testi başka bir günde başlatın

Bir kuralın gerçek olup olmadığını anlamanın en basit yolu: koşulları hafifçe değiştirip aynı sonucu verip vermediğine bakmak. Başlangıç tarihini kaydırdık.

5.0Zor olan kısım sayı değil

Buraya kadar her şey aritmetikti. Dengelemenin asıl zorluğu ise aritmetikte değil: kazananı satıp kaybedeni almak zorundasınız.

Şekil 1'e tekrar bakın. ABD payı hedefin üstüne çıkmış, BIST altına inmiş. Dengelemek demek, en iyi giden sınıftan satıp en kötü gidene almak demektir. Bunu tam da o sınıf hakkında en kötü haberlerin çıktığı dönemde yapmanız gerekir — çünkü sapma zaten o yüzden oluşmuştur.

Dengeleme kuralının aritmetiği basittir; zor olan onu uygulamaktır. Çünkü dengeleme her zaman sezgiye ters çalışır: yükselen varlıktan satmanızı, düşenden almanızı ister. İnsan tam tersini yapmak üzere kuruludur.

6.0Ölçümün söylemediği: vergi

Yukarıdaki tabloda maliyet olarak yalnız komisyon var (%0,1) ve çok küçük çıkıyor. Ama Türkiye'de yaşayan bir yatırımcı için dengelemenin ikinci bir bedeli olabilir: satış, kâr realizasyonudur.

Pratikte anlamı şudur: komisyon dengeleme sıklığını belirlemek için yeterli bir gerekçe değildi, ama vergi olabilir. Vergiye tabi bir hesapta daha seyrek dengeleme — örneğin yılda bir, ya da geniş bir eşik — savunulabilir bir tercihtir. Ölçümde yılda bir dengelemenin sürekli dengelemeden anlamlı biçimde kötü çıkmadığını gördük (oynaklık %13,2'e karşı %12,8); yani seyrek dengelemek büyük bir şeyden vazgeçmek değildir.

BekapYatırım'ın portföy bölümünde işlemlerinizin vergi karşılığını ayrıca görebilirsiniz. Kendi durumunuz için mali müşavirinize danışın — burada yazan hiçbir şey vergi tavsiyesi değildir.

Bu kitaptaki bütün getiri ölçümleri vergi öncesidir ve bunun sebebi ihmal değil, ölçülemezliktir: vergi yükü yatırımcının ikamet ettiği ülkeye, hesap türüne, elde tutma süresine ve o yılın mevzuatına göre değişir. Tek bir sayı vermek, okuyucuların çoğu için yanlış bir sayı vermek olurdu.

Kendi durumunuz için bağlayıcı bilgi yalnız mevzuattan ve mali müşavirinizden alınır; bu sayfa bir yönlendirme değil, ölçümün sınırının beyanıdır.

7.0Tek sayfada

1. Yapı kendiliğinden bozulur ve yönlü bozulur. 31 ayda ABD payı +6,7 puan büyüdü, BIST −4,9 puan küçüldü. Portföy en çok yükselene yığılır.
2. Dengelemenin kazancı riskte. Oynaklık %14,0 → %12,7, en derin düşüş %14,6 → %12,2. Getiri farkları gürültü.
3. Eşiği optimize etmeyin. “En iyi eşik” başlangıç tarihine göre ±4 · ±5 · ±6 · ±8 arasında zıplıyor. Bir eşiğiniz olsun; hangisi olduğu ikinci derecede.
4. Komisyon bahane değil (%0,02–%0,08), ama vergi olabilir. Vergiye tabi hesapta seyrek dengeleme savunulabilir.
5. Zor kısmı aritmetik değil. Dengeleme, kazananı satıp kaybedeni almaktır — BEKAPRSI'nin kademeli alımının bir kat yukarısı.

1.0Bu bölüm neden var

Yedi bölüm boyunca bir şeyin işlediğini gösterdik: gösterge, kademeli alım, sepet, dağılım, dengeleme. Bir eğitim serisinin inandırıcılığı ise çalışmadığı yeri de anlatmasına bağlıdır. Bu bölüm onun için.

Bölüm boyunca sık sık aynı uyarı geri gelecek: düşüşle ilgili sayılar, hangi soruyu sorduğunuza göre bambaşka çıkar. Aynı veriye “zirveye döner mi?” diye sormakla “benim ortalamamı geçer mi?” diye sormak iki ayrı cevap verir; birincisi sizin yaptığınız işi tarif bile etmez. Doğru soruları baştan koyuyoruz.

Bir sistemin yükselişte ne yaptığı, onu anlatmanın kolay kısmıdır. Zor kısmı düşüşte ne yaptığıdır — çünkü yatırımcının sistemi terk ettiği yer orasıdır. Bir yöntem yükselişte test edilmez; herkes yükselişte iyidir.

Üçüncü soru en önemlisi. Her yöntemin çalışmadığı bir ortam vardır ve o ortamı bilmeyen yatırımcı, yöntem oradayken ona güvenmeye devam eder.

2.0Düşüş ne kadar sık, ne kadar derin?

710 ABD hissesinin tüm geçmişinde 1128 ayrı düşüş dönemi bulduk. Medyan derinlik %−48,6. Ve hepsi geri gelmiyor.

3.0Başabaş noktanız zirve değildir

Önceki sayfadaki tablo tek bir varsayıma dayanır: zirveden almış olmak. Sistem zirveden almaz — düşüş boyunca kademeli alır ve ortalama maliyeti zirvenin çok altında oluşur.

Bu yüzden sizi ilgilendiren eşik eski zirve değil, kendi ortalamanızdır. Doğru eşikle bakıldığında tablo şöyle görünür:

%35'lik düşüşlerde %61 yerine %83. Aradaki 22 puanın tamamı, düşerken alıyor olmaktan geliyor.

3.1Fark, düşüş derinleştikçe büyüyor

Tablo 2'nin en öğretici sütunu “fark” sütunu:

Bu, bölüm 05'te anlattığımız kademeli alımın neden işe yaradığının en net kanıtı. Tek seferde alan yatırımcı için sert düşüş bir felakettir; kademeli alan için ortalamayı aşağı çeken bir fırsattır — varlık geri gelirse.

Kaybın telafisi neden orantısızdır

Düşüşün maliyeti, düşüşün kendisi değil, onu geri almak için gereken yükseliştir. Bu ikisi eşit değildir ve fark derinleştikçe hızla açılır. Aşağıdaki tablo bir ölçüm değil, saf aritmetiktir — her portföy ve her dönem için aynen geçerlidir.

Tablonun okunuşu şudur: %%20 kayıp %%25 ile kapanır, %%50 kayıp ancak paranın ikiye katlanmasıyla. Bu yüzden düşüşü sınırlamak, yükselişi kovalamaktan daha değerlidir.

4.0Seçim, tehlikenin yarısını baştan eler

Şimdiye kadarki sayılar evrenin tamamı için geçerli — hiçbir eleme yapılmadan, borsadaki her hisse alınmış gibi. Sistem böyle çalışmaz: bölüm 06'da varlığın ölçülebilir kriterlerle seçildiğini anlattık. Kriter uygulayan bir yatırımcının karşılaştığı tablo çok farklıdır.

Filtre yalnız ilk 250 günün verisiyle kuruldu, sonuç yalnız sonrasından ölçüldü — seçim anında bilinemeyecek hiçbir bilgi kullanılmadı:

4.1Bedeli de var, ve söylemek gerekir

Pratik sonuç: kriter listenizi kurarken hangi kriterin neyi satın aldığını bilin. Oynaklık tavanı düşüşü kısar; likidite şartı işlem kolaylığı sağlar ama sizi düşüşten korumaz.

Bu üç bedeli söylemeden freni savunmak, yöntemi olduğundan iyi göstermek olurdu. Fren bir bedelin karşılığında alınan bir korumadır; bedava değildir.

5.0Frenin ölçüsü ortalama değil, kuyruktur

BEKAPRSI'nin bir emniyet tedbiri var: fiyat son kâr alımından %21 aşağı inerse, o varlıkta alım sinyalleri günlük grafikten haftalık grafiğe geçer. Yani düşüş derinleşince alım hızı yavaşlar.

Böyle bir tedbirin işe yarayıp yaramadığı ortalamaya bakılarak anlaşılmaz. Fren, iyi günlerde size bir şey kazandırmaz; kötü günler için vardır. Ortalama getiriye bakan biri onu her zaman zararlı bulur — nitekim medyanda 2,0 puan geri alır. Doğru ölçü dağılımın kötü ucudur:

Bir frenin işe yarayıp yaramadığı ortalama sonuca bakılarak anlaşılmaz. Ortalama, iyi günlerle kötü günleri birbirine karıştırır; oysa frenin bütün varlık sebebi kötü günlerdir.

5.1Peki ikinci bir fren?

Birinci fren yavaşlatıyor. Düşüş daha da derinleşirse tamamen durmak daha iyi olur mu? Aynı hisselerde, “şu seviyenin altında o varlıkta hiç alım yapma” kuralını sınadık:

Daha sıkı bir seviye (−%25) kuyrukta daha da iyi (7,6 puan), ama %21'lik birinci frene çok yakın olduğu için pratikte iki freni tek frene indirger. Kademenin kendisi değerli: önce yavaşla, sonra dur.

Not: bu ikinci fren şu an sistemde yok; bu bölüm onun ölçümüdür. Uygulanıp uygulanmayacağı ayrı bir karardır ve uygulanırsa burada duyurulur.

6.0Sistemin gerçekten çalışmadığı yer

Bütün bu düzeltmelerden sonra geriye gerçek bir sınır kalıyor ve onu yumuşatmaya çalışmayacağız.

Sistemin bu duruma karşı üç savunması var ve üçü de bu seride ölçüldü:

1. Varlık seçimi — tehlikeyi %74'ten %50'e indiriyor (bölüm 4). En güçlü savunma budur, çünkü sorunu başlamadan keser.
2. Çeşitlenme — bölüm 06'te gördük: tek varlıkta sepetlerin dörtte biri zarar ederken on üç varlıkta bu oran binde bire iniyor. Bir varlığın kalıcı kaybı portföyü batırmaz.
3. Frenler — kayıp büyürken para akışını yavaşlatır, sonra durdurur.

Hiçbiri kalıcı kaybı engellemez. Üçü birlikte, onu taşınabilir hale getirir. Bu ayrım önemlidir: sistem sizi yanlış varlıktan korumaz, yanlış varlığın sizi bitirmesinden korur.

Bir yöntemin sınırını bilmek, onu savunmanın en dürüst biçimidir. Buradaki sınır şudur: sistem fiyatın yön değiştirmesinden öğrenir. Yön değiştirmeden, tek bir günde, hiçbir uyarı vermeden gelen bir düşüşte öğrenecek bir şey yoktur.

Bu tür olaylara karşı korunma, sinyal katmanında değil dağılım katmanında bulunur: tek bir varlığın portföydeki payını sınırlamak. Sinyalin çözemediğini yapı çözer — kitabın katman sırasının bir başka gerekçesi de budur.

7.0Tek sayfada

1. Sert düşüş kuraldışı değil. 710 hissede 1128 dönem, medyan derinlik %−48,6. Derinleştikçe dönüş şansı düşüyor: %30–40'ta %79, %90–100'de %22.
2. Ama başabaşınız zirve değil, kendi ortalamanız. Ölçüyü düzeltince %35'lik düşüşlerde toparlanma %61 yerine %83. Fark düşüş derinleştikçe büyüyor (+17, +22, +29 puan).
3. Seçim en güçlü savunma. %35+ düşme oranı %74 → %50, en kötü %10 %−77,4 → %−59,0. Bedeli medyan getiride: %53,2 → %31,2.
4. Emniyet tedbirini ortalamayla ölçmeyin. %21 freni medyandan 2,0 puan alıp kuyrukta 4,3 puan veriyor — doğru takas.
5. İkinci fren neredeyse bedava (−%35'te kuyrukta 4,9 puan, medyanda kayıp yok).

1.0Neden size oran vermiyoruz

Bir önceki bölümlerde dağılımı, seçimi, kademeyi, dengelemeyi ve frenleri tek tek ölçtük. Şimdi hepsini bir arada kurma sırası. Ama burada sizden bekleneni baştan söyleyelim: bu bölüm kopyalayacağınız bir tablo vermiyor.

Ölçülebilir olan şey tarif değil, düğmelerin ne yaptığıdır. Bu yüzden aşağıda tek bir portföy değil on beş portföy kurduk: iki düğmeyi kademe kademe çevirip ortaya çıkan risk–getiri yüzeyini çıkardık. Siz kendi noktanızı bu haritadan seçeceksiniz.

Geleceği bilme yasağı: eleme ölçütü yalnız kuruluş gününden önceki 250 günün verisiyle hesaplandı; sonuçlar yalnız o günden sonrasından ölçüldü. Sonradan iyi giden hiçbir varlık listeye eklenmedi.

Bu üçü kişiden kişiye değiştiği için tek bir oran listesi vermek, tek bir ölçüyü herkese giydirmek olurdu. Ölçülebilir olan şey tarif değil, düğmelerin ne yaptığıdır — ve bu bölümün yaptığı budur.

2.0İki düğme

Portföyün karakterini belirleyen iki bağımsız karar var. Hepsi bu.

Beş dağılım kademesi × üç eleme kademesi = 15 portföy. Hepsi aynı gün kuruldu, aynı pencerede ölçüldü, aynı dengeleme kuralını kullandı. Aralarındaki tek fark bu iki düğme.

3.0Harita

Haritadan okunacak ilk şey: üç çizgi birbirine paralel ve ayrık. Eleme düğmesi portföyü topluca yukarı ya da aşağı taşıyor; dağılım düğmesi ise her çizgi üzerinde sağa doğru — yani daha çok oynaklığa — kaydırıyor.

3.1Düğmeler ayrı ayrı ne yapıyor?

Bu iki kutu birlikte okunmalı: risk almanın iki yolu var ve ikisi aynı şey değil. Sınıflar arasında ataklaşmak ile sınıf içinde oynak seçmek, aynı oynaklık artışına çok farklı getiriler eşlik ettiriyor.

4.0Bu pencerede atak olmak işe yaramadı

Haritanın en rahatsız edici sütunu getiri sütunu. Dağılımı ataklaştırmak oynaklığı 10 puan artırdı ve getiriyi azalttı. Sezgiye aykırı, ama sebebi açık.

Atak uçta portföyün dörtte biri kriptoda. Ölçüm penceresinde kripto hem çok oynadı hem de diğer sınıflardan daha az kazandırdı. Bir sınıfın payını artırmak, o sınıfın getirisini artırmaz — yalnızca sizi ona daha çok maruz bırakır.

Get/risk oranına bakınca aynı şey görünüyor: en verimli yapı A0 · çalkantılı (2,20), en verimsizi A100 · sakin (0,89). Verimliliğin yönü dağılım düğmesinin sol ucunda.

5.0Kendi noktanızı nasıl seçersiniz

Harita hazır. Sıra sizde. Sıralama şöyle:

1. Önce tahammülünüzü sayıya çevirin. “Portföyüm bir yıl içinde %20 düşerse ne yaparım?” sorusuna dürüst cevap verin. Satarsanız, o yapı sizin için fazla oynaktır — getirisi ne olursa olsun.
2. Sonra haritada o oynaklığa karşılık gelen satırı bulun. Tablo 2'de oynaklık %11,1 ile %25,4 arasında değişiyor; aradığınız seviye orada bir yerde.
3. Aynı oynaklığı veren birden çok hücre varsa, getirisi yüksek olanı seçin. Haritada bu genellikle eleme düğmesini sağa, dağılım düğmesini solda tutmak anlamına geliyor.
4. Seçtiğiniz noktayı yazın ve bir daha oynatmayın. Bölüm 08'de gördük: eşiği optimize etmek aşırı uydurmadır. Aynısı dağılım için de geçerli.

Dikkat edin: dört sorunun hiçbiri piyasayla ilgili değil, hepsi sizinle ilgili. Doğru nokta piyasanın durumundan değil, yatırımcının durumundan çıkar.

6.0Tek sayfada

1. Doğru dağılım diye evrensel bir sayı yok. Ölçülebilir olan tarif değil, düğmelerin ne yaptığıdır.
2. İki düğme var: sınıflar arası dağılım ve sınıf içi eleme. Oynaklığı sırasıyla 9.8 ve 4.4 puan oynatıyorlar.
3. Ama ikisi aynı şeyi satmıyor. Dağılımı ataklaştırmak riski artırıp getiriyi azalttı; sınıf içinde oynak seçmek ikisini birden artırdı.
4. Seçiminizi oynaklık sütunundan yapın. Risk kalıcıdır, getiri değildir — bu serinin en çok tekrarlanan ölçümü budur.
5. Noktanızı seçtikten sonra oynatmayın. Harita geçmişin haritasıdır; onu her yeni veriyle yeniden optimize etmek, bölüm 08'de ölçtüğümüz tuzağın kendisidir.

EKÖlçülen bütün varlıklar

Hayat çizgisi oranları · aylık grafik · dolar bazında yıllık bileşik getiri. Her kademe kendi içinde orana göre sıralıdır. Yeterli geçmişi olmayan varlıklar ölçülemedi ve listede yer almaz.